Stok Alımında Oluşan Kur Farkları Stok Maliyetine Eklenir mi?

İthalat yapan işletmelerin en sık sorduğu sorulardan biri şudur: stok alımında oluşan kur farkları stok maliyetine eklenir mi? Kısa cevap çoğu durumda hayırdır. TFRS’de kur farkı, stokun kendisinden değil, döviz cinsinden borçtan doğar ve kâr veya zarara yansır. Bu yazıda TMS 21 ve TMS 2 hükümlerini, avans ödenen alımlar için TFRS Yorum 22’yi ve istisnai olarak borçlanma maliyeti sayılabilen kur farklarını sayısal bir örnekle açıklıyorum.

Kısa Cevap

Yabancı para cinsinden bir stok alımı, işlem tarihindeki geçerli kurla Türk lirasına çevrilerek kaydedilir (TMS 21 paragraf 21). Stok parasal olmayan bir kalemdir ve tarihi maliyetle ölçüldüğü sürece işlem tarihindeki kurla izlenir (TMS 21 paragraf 23). Ödenmemiş döviz borcu ise parasal kalemdir; dönem sonunda kapanış kuruyla çevrilir ve doğan kur farkları kâr veya zararda muhasebeleştirilir (TMS 21 paragraf 28). Dolayısıyla ticari borçtan doğan kur farkı stok maliyetine eklenmez. Döviz kredisiyle finanse edilen ve özellikli varlık niteliği taşıyan stoklarda ise faiz maliyetine düzeltme sayılan kur farkları, TMS 23 kapsamında aktifleştirilebilir (TMS 23 paragraf 6 ve 8).

Dayanak hükümler

İşlem tarihi ve ilk kayıt

TMS 21 paragraf 21’e göre yabancı para işlemi, işlem tarihindeki geçerli kur uygulanarak kaydedilir. İşlem tarihi, işlemin TFRS’ye göre ilk kez kaydedilmesi gereken tarihtir (TMS 21 paragraf 22). Stok alımında bu tarih, stokun kontrolünün işletmeye geçtiği ve stokun varlık olarak kaydedildiği tarihtir; sipariş veya fatura tarihi ile aynı olmak zorunda değildir. Teslim şekli (ör. Incoterms koşulları) bu tarihin belirlenmesinde önemlidir. Kurların önemli ölçüde dalgalanmadığı dönemlerde haftalık veya aylık ortalama kur kullanılabilir; dalgalanma yüksekse ortalama kur kullanılmaz (TMS 21 paragraf 22).

Dönem sonunda neden yalnızca borç değerlenir?

TMS 21 paragraf 23’e göre raporlama dönemi sonunda parasal kalemler kapanış kurundan çevrilir; tarihi maliyetle ölçülen parasal olmayan kalemler ise işlem tarihindeki kurla kalır. Stok parasal olmayan bir kalemdir, ödenecek döviz borcu ise parasaldır. Bu nedenle kur değiştiğinde yalnızca borç yeniden çevrilir. Borcun yeniden çevrilmesinden veya ödenmesinden doğan kur farkı, oluştuğu dönemde kâr veya zarara yansıtılır (TMS 21 paragraf 28). TMS 2 paragraf 11’de sayılan satın alma maliyeti bileşenleri arasında ticari borcun sonradan oluşan kur farkları bulunmaz.

Avans ödenmişse: TFRS Yorum 22

Tedarikçiye döviz cinsinden avans ödendiğinde, ödenen avans parasal olmayan bir varlıktır. Stok sonradan kaydedildiğinde, avansla karşılanan kısım için işlem tarihi avansın ilk kez kaydedildiği tarihtir (TFRS Yorum 22 paragraf 8). Birden fazla avans varsa her biri için ayrı işlem tarihi belirlenir (TFRS Yorum 22 paragraf 9). Sonuç olarak stokun maliyeti, avans kısmı için avans tarihindeki kurla, kalan kısmı için teslim tarihindeki kurla belirlenir.

İstisna: borçlanma maliyeti sayılan kur farkları

TMS 23 paragraf 6, yabancı para ile borçlanmalarda faiz maliyetlerine düzeltme olarak dikkate alındıkları ölçüde kur farklarını borçlanma maliyetleri arasında sayar. Bu tutarlar ancak bir özellikli varlığın elde edilmesi, inşası veya üretimiyle doğrudan ilişkili olduğunda aktifleştirilir (TMS 23 paragraf 8). Stoklar özellikli varlık olabilir; ancak kısa sürede üretilen stoklar özellikli varlık değildir (TMS 23 paragraf 7). Bu istisna ticari borçlar için değil, finansman amaçlı döviz borçlanmaları için geçerlidir ve “faiz düzeltmesi” sınırının nasıl ölçüldüğü bir muhasebe politikası ve yargı konusudur.

Sayısal örnek

Örnekteki kurlar ve tutarlar varsayımsaldır; gerçek kurları yansıtmaz.

Varsayımlar

• B şirketinin geçerli para birimi Türk lirası. Yurt dışından 100.000 ABD doları tutarında ticari mal alıyor.
• 1 Şubat: sipariş bedelinin %20’si olan 20.000 ABD doları avans ödeniyor. Kur 37,00.
• 10 Mart: mallar teslim alınıyor ve kontrol B şirketine geçiyor. Kur 38,00. Kalan 80.000 ABD doları borç olarak kaydediliyor.
• 31 Mart: ara dönem kapanışı. Kapanış kuru 38,60.
• 30 Nisan: kalan borç ödeniyor. Kur 39,50.

Hesaplama

Stok maliyeti = Avans kısmı (20.000 × 37,00) + Kalan kısım (80.000 × 38,00) = 740.000 + 3.040.000 = 3.780.000 TL

Avans olmasaydı stok 100.000 × 38,00 = 3.800.000 TL olarak kaydedilecekti. Aradaki 20.000 TL fark, avans kısmının TFRS Yorum 22 uyarınca avans tarihindeki kurla ölçülmesinden kaynaklanır.

31 Mart kur farkı = 80.000 × (38,60 − 38,00) = 3.088.000 − 3.040.000 = 48.000 TL (gider)

30 Nisan kur farkı = 80.000 × (39,50 − 38,60) = 3.160.000 − 3.088.000 = 72.000 TL (gider)

Bağımsız kontrol

Toplam kur farkı, borcun ilk kayıt kuru ile ödeme kuru arasındaki farka eşit olmalıdır: 80.000 × (39,50 − 38,00) = 120.000 TL. Ara dönem ve ödeme tarihindeki kur farklarının toplamı da 48.000 + 72.000 = 120.000 TL’dir. Stok tutarı bu süreçte 3.780.000 TL’de sabit kalır.

Temsili muhasebe kayıtları

Tekdüzen Hesap Planı kodları okuyucuya tanıdık bir çerçeve sunmak için kullanılmıştır; TMS 21 belirli bir hesap kodu öngörmez.

Finansal tablolara etkisi

• Stok 3.780.000 TL’de kalır; satıldığında satışların maliyetine bu tutar aktarılır.
• Toplam 120.000 TL kur farkı gideri kâr veya zararda yer alır. Kur farkının hangi satırda sunulacağı muhasebe politikasına bağlıdır ve tutarlı uygulanmalıdır.
• Kur farkı stoka eklenseydi stok ve brüt kâr, işletmenin satın alma kararından değil finansman zamanlamasından etkilenmiş olurdu.

BOBİ FRS’de durum

BOBİ FRS de yabancı para işlemlerinin ilk kaydında işlem tarihindeki spot kurun kullanılmasını öngörür (BOBİ FRS paragraf 20.8). Parasal kalemlerin kur farkları oluştukları dönemde kâr veya zarara yansıtılır; ticari alacak ve borçlara ilişkin kur farkları “Esas Faaliyetlerden Diğer Gelirler” veya “Esas Faaliyetlerden Diğer Giderler” kaleminde gösterilir (BOBİ FRS paragraf 20.14). BOBİ FRS, TFRS’den farklı olarak sunum satırını da belirler.

Borçlanma maliyetlerinde ise BOBİ FRS, amaçlanan kullanıma veya satışa hazır hale gelmesi normal şartlarda bir yıldan uzun süren stoklar için kullanılan kredilerden doğan kur farklarını borçlanma maliyetine örnek olarak açıkça sayar (BOBİ FRS paragraf 17.2). Bu bağlamda da ticari borç değil, finansman amaçlı kredi söz konusudur.

Vergi mevzuatındaki değerleme ve maliyet hükümleri ayrı bir konudur ve bu yazının kapsamı dışındadır. Vergi ile finansal raporlama arasındaki farklar, koşulları sağlıyorsa ertelenmiş vergi hesaplamasında dikkate alınır.

Uygulamada sık yapılan hatalar

• Ödeme tarihine kadar oluşan kur farklarını stok maliyetine eklemek.
• Stoku dönem sonunda kapanış kuruyla yeniden değerlemek.
• Avans ödenen alımlarda avans kısmını da teslim tarihi kuruyla çevirmek.
• İşlem tarihini fatura tarihine göre belirleyip teslim koşullarını gözden kaçırmak.
• Ticari borç kur farklarını TMS 23 kapsamında borçlanma maliyeti gibi aktifleştirmek.
• Kurların sert dalgalandığı dönemlerde aylık ortalama kur kullanmak.

Kontrol listesi

• İşlem tarihi, kontrolün devrine göre belirlendi mi?
• Ödenen avanslar ve tarihleri ayrı ayrı izleniyor mu?
• Dönem sonunda yalnızca parasal kalemler kapanış kuruyla çevrildi mi?
• Kur farklarının sunulduğu satır muhasebe politikasıyla tutarlı mı?
• Döviz kredisiyle finanse edilen uzun üretim süreli stoklar için TMS 23 değerlendirmesi yapıldı mı?
• Uygulanan çerçeve BOBİ FRS ise sunum satırları BOBİ FRS formatına uygun mu?

Stok maliyetinin bileşenleri için stok maliyetine dahil edilen giderler, döviz işlemlerinin genel çerçevesi için yabancı para işlemlerinde kullanılacak kur yazılarına bakabilirsiniz.

Kaynaklar

• KGK, TMS 21 Kur Değişiminin Etkileri, TFRS 2026 Seti (Mavi Kitap)
• KGK, TMS 23 Borçlanma Maliyetleri, TFRS 2026 Seti (Mavi Kitap)
• KGK, TFRS Yorum 22 Yabancı Para İşlemleri ve Avans Bedeli
• KGK, BOBİ FRS 2021 Sürümü

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; belirli bir işletmenin durumu için standart metni ve mesleki değerlendirme esas alınmalıdır.