Borç ödeme kapasitesi nasıl ölçülür? DSCR ve net borç/FAVÖK
Bir şirketin ne kadar borç taşıyabileceği, bilançodaki borç tutarından çok, faaliyetinin ürettiği nakdin bu borcu hangi sürede ve hangi rahatlıkla ödeyebileceğine bağlıdır.
Borç ödeme kapasitesi, bir şirketin faaliyetlerinden elde ettiği nakitle finansal borçlarının anapara ve faiz ödemelerini karşılayabilme gücüdür. Borcun büyüklüğü tek başına bir şey söylemez: aynı tutarda borç, nakit üretimi güçlü bir şirket için rahatça taşınabilirken, zayıf bir şirket için sürdürülemez olabilir.
Kapasiteyi ölçmek için yaygın olarak iki tür göstergeye bakılır: borç servis karşılama oranı ve kaldıraç oranları.
Borç servis karşılama oranı (DSCR)
DSCR (Debt Service Coverage Ratio), belirli bir dönemde borç servisi için kullanılabilir nakdin, aynı dönemde ödenmesi gereken anapara ve faize oranıdır:
DSCR = Borç servisi için kullanılabilir nakit / (Anapara + Faiz ödemeleri)
Pay kısmı uygulamada farklı tanımlanabilir. Sık kullanılan bir yaklaşım FAVÖK’ten (faiz, amortisman ve vergi öncesi kâr) ödenen vergileri, zorunlu yatırım harcamalarını ve işletme sermayesindeki artışı düşmektir. Önemli olan, tanımın açık yazılması ve her dönem aynı biçimde uygulanmasıdır.
| DSCR | Yorum |
|---|---|
| 1’in altında | Faaliyet nakdi borç servisini karşılamıyor; fark ek finansman veya varlık satışıyla kapatılıyor. |
| 1 civarı | Borç servis edilebiliyor ama hata payı yok. |
| 1’in belirgin şekilde üzerinde | Beklenmedik bir düşüşe karşı tampon var. |
Kredi verenlerin aradığı eşik sektöre ve kredi türüne göre değişir; tek bir doğru seviye yoktur.
Net borç / FAVÖK
Net borç, finansal borçlardan nakit ve nakit benzerlerinin düşülmesiyle bulunur. Net borç/FAVÖK oranı, mevcut faaliyet performansıyla borcun teorik olarak kaç yılda kapatılabileceğine dair kaba bir fikir verir. Oran yükseldikçe kaldıraç artar.
Bu oran hızlı bir karşılaştırma için kullanışlıdır, ama iki sınırı vardır: FAVÖK nakit değildir (vergi, yatırım ve işletme sermayesi ihtiyacını içermez) ve borcun vade yapısını göstermez. Bu yüzden DSCR ile birlikte okunmalıdır.
Varsayımsal bir örnek
Bir şirketin yıllık FAVÖK’ü 40 milyon TL olsun. Ödenen vergi 6 milyon TL, zorunlu yatırım 8 milyon TL, işletme sermayesi artışı 4 milyon TL ise borç servisi için kullanılabilir nakit 22 milyon TL’dir. Aynı yıl ödenecek anapara 18 milyon TL, faiz 9 milyon TL ise:
DSCR = 22 / (18 + 9) ≈ 0,81
Şirket kâğıt üzerinde kârlı olsa da faaliyet nakdi borç servisinin yaklaşık yüzde 81’ini karşılıyor. Eksik kalan 5 milyon TL’nin nereden geleceği sorusu, borç yeniden yapılandırma görüşmesinin başlangıç noktasıdır. Örneğin anaparanın daha uzun bir vadeye yayılmasıyla yıllık anapara ödemesi 12 milyon TL’ye inerse oran yaklaşık 1,05’e yükselir.
Kapasiteyi geleceğe taşımak
Geçmiş yılın oranı, geleceğin kapasitesini garanti etmez. Bu yüzden kapasite analizi bir projeksiyonla yapılmalıdır: önümüzdeki yıllarda faaliyet ne kadar nakit üretecek, borç takvimi nasıl işleyecek? Bunun için gelir tablosu, bilanço ve nakit akışının birbirine bağlı olduğu bir model gerekir; gerekçesini iş planı neden üç tabloyla kurulmalı? yazısında anlattım.
Senaryolar da bu analizin parçasıdır: satışlarda yüzde 10’luk bir düşüş veya faizlerde artış DSCR’yi nereye götürür? Bu soruların nasıl ele alındığını senaryo ve duyarlılık analizi yazısında bulabilirsiniz.
Analizin tamamını Borç Yeniden Yapılandırma Analizi çalışmasında görebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
FAVÖK neden tek başına yeterli değildir?
FAVÖK; vergi, yatırım harcaması ve işletme sermayesi ihtiyacını dikkate almaz. Yüksek FAVÖK’e rağmen bu kalemler nedeniyle borç servisi için az nakit kalabilir.
Faiz karşılama oranı ile DSCR arasındaki fark nedir?
Faiz karşılama oranı yalnızca faiz giderini dikkate alır. DSCR ise anapara ödemelerini de içerir; özellikle kısa vadeli borcu yüksek şirketlerde daha gerçekçi bir tablo verir.