5 yıllık iş planı neden üç tabloyla kurulmalı?
Yalnızca gelir tablosuna dayanan bir iş planı, kârı gösterir ama o kârın ne kadar nakit ve finansman gerektirdiğini gizler. Gelir tablosu, bilanço ve nakit akışının birbirine bağlı olduğu bir model, planın tutarlılığını kendi kendine sınar.
Üç tablolu finansal model, gelir tablosu, bilanço ve nakit akış tablosunun aynı varsayımlardan beslendiği ve birbirine matematiksel olarak bağlı olduğu bir projeksiyon yapısıdır. Bir kalemde yapılan değişiklik, diğer iki tabloya otomatik olarak yansır.
Birçok iş planı yalnızca gelir tablosuyla hazırlanır: satış büyür, giderler hesaplanır, kâr ortaya çıkar. Bu yaklaşım ilk bakışta yeterli görünür, ama iş planının en önemli sorusunu cevapsız bırakır: bu büyüme ne kadar nakit gerektiriyor ve bu nakit nereden gelecek?
Tek tablonun gizledikleri
| Gelir tablosunda görünen | Gelir tablosunda görünmeyen |
|---|---|
| Satış artışı | Artan satışın bağladığı alacak ve stok |
| Amortisman gideri | Yatırım harcamasının nakit çıkışı |
| Faiz gideri | Anapara geri ödemeleri |
| Net kâr | Kârın ne kadarının kasaya girdiği |
Hızlı büyüyen bir şirketin gelir tablosu her yıl artan kâr gösterebilirken, nakit akışı aynı dönemde negatif olabilir. Tek tablolu plan bu riski görmez.
Tabloları birbirine bağlayan halkalar
Üç tablolu modelin gücü, tabloların birbirini kontrol etmesinden gelir:
- Net kâr, gelir tablosundan bilançodaki özkaynağa ve nakit akışının başlangıç noktasına aktarılır.
- Amortisman, gelir tablosunda gider, bilançoda birikmiş amortisman, nakit akışında nakit dışı düzeltmedir.
- İşletme sermayesi, bilançodaki alacak, stok ve borç değişimleri olarak nakit akışına yansır.
- Yatırımlar, bilançoda maddi duran varlık artışı, nakit akışında yatırım çıkışıdır.
- Finansman, bilançodaki borç değişimi ve nakit akışındaki finansman hareketleridir.
- Kapanış nakdi, nakit akış tablosunun sonucu olarak bilançodaki nakit kalemine eşit olmalıdır.
Bilanço denkleşmiyorsa (aktif ≠ pasif), modelde bir hata vardır. Bu, üç tablolu yapının en değerli özelliğidir: kendi tutarlılığını sınar.
Varsayımlar: planın asıl içeriği
İyi bir iş planında rakamlar doğrudan yazılmaz; rakamları üreten varsayımlar yazılır:
- Satış hacmi ve fiyat (ürün veya segment bazında),
- Brüt marj veya birim maliyet,
- Personel sayısı ve ortalama maliyet,
- Alacak, stok ve borç süreleri,
- Yatırım takvimi ve faydalı ömürler,
- Finansman yapısı (kredi kullanımı, faiz, vade),
- Vergi varsayımları.
Varsayımlar ayrı bir sayfada toplanmalı ve her biri bir gerekçeye dayanmalıdır. Böylece plan okuyan kişi, rakamı değil varsayımı tartışabilir.
Beş yıl neden?
Beş yıl, büyük harcamaların (CAPEX) faaliyete etkisini ve finansman yapısının olgunlaşmasını görmeye yetecek kadar uzundur. İlk yıl aylık, sonraki yıllar yıllık detayda hazırlanması, hem kısa vadeli likiditeyi hem uzun vadeli yapıyı görmeyi sağlar. Uzak yılların belirsizliği yüksektir; bu yüzden senaryo ve duyarlılık analizi planın ayrılmaz parçasıdır.
Kim için hazırlanır?
İş planı; yönetim için bir yol haritası, ortaklar için bir taahhüt, kredi verenler için ise ödeme kapasitesinin kanıtıdır. Özellikle finansman görüşmelerinde, kredi verenin ilk baktığı yer gelir tablosundaki kâr değil, nakit akışındaki borç servis kapasitesidir. Bunun nasıl ölçüldüğünü borç ödeme kapasitesi yazısında anlattım.
Modelin yapısını 5 Yıllık İş Planı ve 3 Tablolu Projeksiyon çalışmasında görebilirsiniz. Planlamanın genel çerçevesi için FP&A sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Üç tablolu model Excel’de kurulabilir mi?
Evet, çoğu zaman Excel yeterlidir. Önemli olan; varsayımların ayrı tutulması, formüllerin tutarlı olması, bilançonun her dönemde denkleşmesi ve modelin başka birinin anlayabileceği kadar düzenli kurulmasıdır.
İş planı bütçeden nasıl farklıdır?
Bütçe genellikle bir yıllıktır ve operasyonel taahhüttür. İş planı birkaç yılı kapsar ve stratejik yön ile finansman ihtiyacını gösterir. Bütçe, iş planının ilk yılının ayrıntılandırılmış hali olarak düşünülebilir.