Finansal tablolar bize neyi söylemez?
Finansal tablolar bir şirketin ekonomik durumunu standart bir dille anlatır. Bu dilin sınırlarını bilmek, onu doğru okumanın ilk koşuludur.
Finansal tablolar, bir şirket hakkında elimizdeki en sistematik ve en karşılaştırılabilir bilgi kaynağıdır. Ancak her dil gibi muhasebe dilinin de anlatabildikleri ve anlatamadıkları vardır. Bu sınırları bilmeden yapılan analiz, doğru rakamlardan yanlış sonuçlar çıkarabilir.
Bir an, bir süreç değil
Bilanço belirli bir günün fotoğrafıdır. Yıl sonunda yüksek görünen nakit, ertesi hafta yapılacak büyük bir ödemeyi gizleyebilir; düşük görünen borç, dönem sonundan hemen önce kapatılıp hemen sonra yeniden kullanılan bir krediyi. Fotoğraf yanlış değildir, ama filmin tamamını göstermez.
Tahminler rakamın içindedir
Finansal tablolardaki pek çok tutar, aslında bir tahmindir: şüpheli alacak karşılıkları, stok değer düşüklükleri, faydalı ömürler, kıdem tazminatı yükümlülükleri, gerçeğe uygun değer ölçümleri. Bu tahminlerin her biri makul olabilir; ancak hepsi aynı yöne doğru küçük bir iyimserlik taşıdığında, toplam resim belirgin biçimde değişir.
Ölçülemeyen değer
Muhasebe, güvenilir biçimde ölçebildiğini kaydeder. Bir şirketin müşteri ilişkileri, ekibinin yetkinliği, süreçlerinin kalitesi ya da piyasadaki itibarı çoğunlukla bilançoda yer almaz. Tersine, yaklaşmakta olan bir teknolojik değişim ya da kaybedilmek üzere olan büyük bir müşteri de tablolarda henüz görünmez.
Vergi mevzuatının izi
Türkiye’de pek çok şirketin kayıtları büyük ölçüde vergi mevzuatına göre tutulur. Vergi açısından doğru olan bir kayıt, ekonomik gerçekliği her zaman en iyi yansıtan kayıt olmayabilir. Kur farkları, karşılıklar, reeskont ve amortisman uygulamaları gibi alanlarda yasal kayıtlar ile TFRS veya BOBİ FRS’ye göre hazırlanan tablolar arasında anlamlı farklar oluşabilir.
Peki ne yapmalı?
Finansal tabloları okumak; dipnotları okumak, tahminlerin arkasındaki varsayımları sorgulamak, dönemler arası eğilimlere bakmak ve rakamları şirketin iş modeliyle birlikte düşünmek demektir. Tablolar soruların cevabı değil, doğru soruların başlangıç noktasıdır.
Tablolar ile dipnotların birbirini tutarlı biçimde destekleyip desteklemediğini sistematik olarak kontrol etmek için geliştirdiğim yaklaşımı TFRS/IFRS Raporlama Yazılımı çalışmasında anlattım.