Bir çalışanın şirkete toplam maliyeti nasıl hesaplanır?
Bir çalışanın şirkete maliyeti, bordrodaki brüt ücretten fazladır; çalışanın eline geçen net ücretle ise arasında belirgin bir fark vardır. Kadro planı ve bütçe, bu üç rakamın farkını bilen bir hesapla kurulmalıdır.
İşe alım ve ücret görüşmelerinde üç farklı rakam konuşulur: çalışanın eline geçecek net ücret, sözleşmede yazan brüt ücret ve şirketin gerçekte katlandığı toplam işveren maliyeti. Bu üç rakam arasındaki farklar, personel giderinin bütçede yanlış planlanmasının en yaygın nedenidir.
Net ücretten brüt ücrete
Brüt ücretten çalışan adına yapılan kesintiler düşüldüğünde net ücrete ulaşılır. Başlıca kesintiler:
- SGK primi işçi payı: Sosyal güvenlik ve genel sağlık sigortası primlerinin çalışana düşen kısmı.
- İşsizlik sigortası primi işçi payı.
- Gelir vergisi: Kümülatif matraha göre artan oranlı tarifeyle hesaplanır.
- Damga vergisi.
Asgari ücrete isabet eden kısım için gelir vergisi ve damga vergisi istisnası uygulanır. Oranlar, tavanlar ve dilimler her yıl ilan edilen parametrelere göre değiştiği için hesaplamada ilgili dönemin güncel değerleri kullanılmalıdır.
Kümülatif matrah etkisi
Gelir vergisi, yıl başından itibaren biriken matraha göre hesaplanır. Matrah üst dilimlere geçtikçe vergi oranı artar. Bu nedenle brüt ücreti yıl boyunca sabit kalan bir çalışanın net ücreti, yılın ilerleyen aylarında düşebilir. Net ücret üzerinden anlaşılan durumlarda ise brüt ücret, dolayısıyla şirketin maliyeti yıl içinde artar. Bu etki, özellikle net ücret taahhüdü verilen pozisyonlarda bütçe sapmasının sık görülen kaynağıdır.
Brüt ücretten toplam işveren maliyetine
Şirketin maliyeti brüt ücretle bitmez:
| Kalem | Açıklama |
|---|---|
| Brüt ücret | Sözleşmedeki ücret |
| SGK primi işveren payı | Sosyal güvenlik ve genel sağlık sigortası primlerinin işverene düşen kısmı |
| İşsizlik sigortası primi işveren payı | |
| Teşvik ve destekler (−) | Koşulları sağlanırsa işveren primlerinde indirimler |
| Yan haklar | Yemek, ulaşım, özel sağlık sigortası, prim ve ikramiyeler |
| Kıdem tazminatı yükü | Çalışma süresine bağlı olarak biriken yükümlülük |
| Kullanılmamış izin | Yıl sonunda biriken izin yükümlülüğü |
Kıdem tazminatı her ay ödenen bir kalem değildir, ama her ay birikir. Bütçede ve iş planında karşılık olarak dikkate alınmaması, ileride beklenmedik bir nakit çıkışı yaratabilir.
Bütçe ve kadro planı için çıkarımlar
- Planlama birimi toplam maliyet olmalıdır. Kadro planı brüt ücret üzerinden yapılırsa personel gideri sistematik olarak düşük bütçelenir.
- Zamanlama dikkate alınmalıdır. İşe giriş tarihi, ücret artış dönemleri ve ikramiye ayları nakit planında ayrı ayrı görünmelidir. SGK primleri ve muhtasar beyan kapsamındaki vergiler ücret ödemesinden sonraki ay ödendiği için nakit çıkışı iki farklı tarihe yayılır.
- Senaryolar çalıştırılmalıdır. Asgari ücret ve parametre değişiklikleri, yıl ortasında bile personel maliyetini belirgin biçimde değiştirebilir.
Bu hesapları hızlı ve tutarlı biçimde yapmak için Bordro Simülatörü çalışmasını hazırladım. Personel giderinin bütçedeki yerini FP&A sayfasında, vergi ve SGK ödemelerinin nakit planındaki yerini CFO perspektifinden vergi sayfasında anlattım.
Sık sorulan sorular
Netten brüte hesaplama neden zordur?
Gelir vergisi kümülatif matraha ve dilimlere, istisnalar da asgari ücrete bağlı olduğu için, belirli bir net ücreti sağlayan brüt ücret her ay farklı çıkabilir. Bu hesap ancak yılın tamamı birlikte modellendiğinde doğru yapılır.
Teşvikler toplam maliyeti ne kadar değiştirir?
Teşvikin türüne, çalışanın niteliğine ve şirketin koşulları sağlayıp sağlamadığına göre değişir. Teşvikler bütçeye ancak koşulları teyit edildikten sonra dahil edilmelidir.